ಕಾನೂನು ರಚನೆ ಹೇಗೆ? (How Laws are Made)
ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸವೇ ಕಾನೂನು ಮಾಡುವುದು. ಒಂದು ಕರಡು ಪ್ರಸ್ತಾಪ (Draft) ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಾನೂನು (Act) ಆಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.
ಮಸೂದೆಗಳ ವಿಧಗಳು (Types of Bills)
- ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆ (Ordinary Bill): ಹಣಕಾಸೇತರ ವಿಷಯಗಳು. (ಉದಾ: ವರದಕ್ಷಿಣೆ ತಡೆ ಮಸೂದೆ).
- ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ (Money Bill): ತೆರಿಗೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಖರ್ಚು, ಸಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು (Article 110).
- ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ (Constitution Amendment Bill): ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು (Article 368).
ಕಾನೂನು ಆಗುವ ಹಂತಗಳು (Stages)
ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆ ಕಾನೂನಾಗಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕು:
ಹಂತ 1: ಮಂಡನೆ (Introduction / First Reading)
- ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
- ಸಚಿವರು ಮಂಡಿಸಿದರೆ 'ಸರ್ಕಾರಿ ಮಸೂದೆ' (Government Bill), ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರು ಮಂಡಿಸಿದರೆ 'ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಸೂದೆ' (Private Member's Bill) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
- ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಂತ 2: ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆ (Second Reading)
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಂತ.
- ಸಾಮಾನ್ಯ ಚರ್ಚೆ: ಮಸೂದೆಯ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಸಮಿತಿ ಹಂತ (Committee Stage): ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗೆ (Select Committee) ಕಳುಹಿಸಿ ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ವಿವರವಾದ ಚರ್ಚೆ (Clause by Clause): ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲನ್ನೂ ಓದಿ, ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಮತಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಂತ 3: ಅಂಗೀಕಾರ (Third Reading)
- ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಮತದಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
- ಬಹುಮತ ಬಂದರೆ ಮಸೂದೆ ಆ ಸದನದಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದಂತೆ.
ಹಂತ 4: ಎರಡನೇ ಸದನದಲ್ಲಿ (In the Second House)
- ಮೊದಲ ಸದನದಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದ ಮಸೂದೆ ಎರಡನೇ ಸದನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
- ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ಹಂತಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
- ಎರಡನೇ ಸದನ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಬಹುದು, ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸೂಚಿಸಿ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು.
ಹಂತ 5: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಂಕಿತ (President's Assent)
ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದ ನಂತರ ಮಸೂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ (Article 111):
- ಸಹಿ ಹಾಕುವುದು: ಆಗ ಮಸೂದೆ ಕಾಯಿದೆ (Act) ಆಗುತ್ತದೆ.
- ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು (Withhold): ಸಹಿ ಹಾಕದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು.
- ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು: (ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಪಾಸು ಮಾಡಿ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲೇಬೇಕು.
ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳು
ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ (Joint Sitting - Article 108)
- ಒಂದು ಮಸೂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಂದರೆ (6 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಪಾಸಾಗದಿದ್ದರೆ), ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು 'ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ' ಕರೆಯಬಹುದು.
- ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ಇಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ಕೈ ಮೇಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಗಮನಿಸಿ: ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.
ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ ವಿಶೇಷತೆ
- ಇದನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡಿಸಬೇಕು (ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಪಡೆದು).
- ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಸಲಹೆ ನೀಡಬಹುದು. 14 ದಿನದೊಳಗೆ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಪಾಸಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.