ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಧಗಳು (Types of Courts)

"ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಗೆ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಿವಿಯಿದೆ!"

ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಳಹಂತದಿಂದ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ.

1. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (Supreme Court of India)

• ಇದು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.
• ಇದರ ತೀರ್ಪು ಅಂತಿಮ. ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
• ಸಂವಿಧಾನದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತದೆ.

2. ಹೈಕೋರ್ಟ್ (High Court)

• ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಇರುತ್ತದೆ (ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಇರುತ್ತದೆ).
• ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯ.
• ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.
• ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ (ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಠಗಳಿವೆ).

3. ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (District & Sessions Court)

ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ:

• ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (District Court): ಸಿವಿಲ್ (ಆಸ್ತಿ, ಹಣಕಾಸು) ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಇದನ್ನು 'ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Sessions Court): ಕ್ರಿಮಿನಲ್ (ಕೊಲೆ, ಕಳ್ಳತನ) ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಇದನ್ನು 'ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

4. ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (Subordinate Courts)

• ಸಿವಿಲ್ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿ (Civil Judge Junior Division): ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆಗಳು.
• ಜೆ.ಎಂ.ಎಫ್.ಸಿ (JMFC - Judicial Magistrate First Class): ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು.

ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ವಿಷಯ	ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್ (Civil Court)	ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ (Criminal Court)
ವಿಷಯಗಳು	ಆಸ್ತಿ, ವಿವಾಹ, ಒಪ್ಪಂದ, ಹಣಕಾಸು	ಕೊಲೆ, ಕಳ್ಳತನ, ಹಲ್ಲೆ, ವಂಚನೆ
ಶಿಕ್ಷೆ	ಪರಿಹಾರ (Compensation) ಅಥವಾ ದಂಡ	ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ದಂಡ, ಅಥವಾ ಮರಣದಂಡನೆ
ಪಕ್ಷಗಳು	ವಾದಿ (Plaintiff) vs ಪ್ರತಿವಾದಿ (Defendant)	ಸರ್ಕಾರ (State) vs ಆರೋಪಿ (Accused)

ಗಾದೆ: "ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿದ್ರೆ, ಚಪ್ಪಲಿ ಸವಿಯುತ್ತೆ" ಅಂತಾರೆ. ಆದರೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗಬೇಕಾದ್ರೆ ಹತ್ತಲೇಬೇಕು!